به گزارش روابط عمومی حوزه هنری انقلاب اسلامی، آیین رونمایی از نخستین مجموعه کتب گرایش ادبیات پایداری، شنبه ۲۸ شهریورماه ۱۴۰۵، به همت اندیشکده ادبیات پایداری در سالن مهر حوزه هنری برگزار شد.

در ابتدای این مراسم، محمدرضا سنگری، رئیس اندیشکده ادبیات پایداری، با اشاره به شکل‌گیری این اندیشکده گفت: از حدود سال ۱۳۹۸، بر اساس اشارات رهبر شهید، اندیشکده ادبیات پایداری را شکل دادیم و نخستین دغدغه ما تأمین نیازهای علمی‌مان بود. در این زمینه حدود دو سال بحث و بررسی انجام شد و در نهایت ۳۵ عنوان برای این مجموعه گردآوری شد.

او افزود: یکی از تأکیدات رهبر شهید این بود که فعالیت‌های اندیشکده تهران‌محور نباشد و ظرفیت دانشگاهی کشور را بشناسیم و از آن استفاده کنیم. زمانی که این کار را آغاز کردیم، دشواری‌ها خودشان را نشان دادند؛ چراکه این مسیر، راهی سخت و دشوار است.

رئیس اندیشکده ادبیات پایداری با اشاره به ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت‌های دانشگاهی کشور برای تولید آثار نظری در حوزه ادبیات پایداری اظهار کرد: ادبیات پایداری شاخه‌های گسترده‌ای دارد و پدیده‌های جدید بسیاری در فضای جامعه و خیابان‌ها شکل می‌گیرد که پرداختن به آن‌ها ضروری است.

سنگری ادامه داد: ما از ظرفیت دانشگاه‌های سراسر کشور، از جمله دانشگاه اهواز، کرمان، تربیت مدرس، همدان و دیگر شهرها استفاده می‌کنیم.

او با بیان اینکه پیش از این نیز تعدادی واحد درسی در دانشگاه‌ها در حوزه ادبیات پایداری ارائه می‌شد، گفت: احساس کردیم این واحدها چتر مناسبی برای پوشش همه ابعاد ادبیات پایداری نیستند و پدیده‌های مغفول زیادی وجود دارد که باید به آن‌ها نیز پرداخته شود.

رئیس اندیشکده ادبیات پایداری در پایان خاطرنشان کرد: در این زمینه، عزیزان و همکاران من در اندیشکده ادبیات پایداری بسیار زحمت کشیدند و تلاش کردند و همه این آثار محصول توفیق الهی است.

ادبیات پایداری در ایران، فراتر از یک پدیده زمان‌مند و مکان‌مند

در ادامه این آیین، حسینعلی قبادی، استاد دانشگاه و پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی، با اشاره به آینده ادبیات پایداری گفت: اگر قرار باشد آینده ادبیات پایداری را به چالش بکشیم، نقطه کانونی این است که ادبیات پایداری در این سرزمین و جغرافیا، یک اتفاق مکان‌مند و زمان‌مند نیست؛ بلکه در سرزمینی به نام ایران، پدیده‌ای ماهوی، تاریخی، تمدنی و اجتناب‌ناپذیر است.

او افزود: اگر کسی سرنوشت ادبیات پایداری را پیش از اسلام در ایران مطالعه کند، با یک ادبیات کم‌نظیر مواجه می‌شود. سرنوشتی که ادبیات ما طی کرده، متمایز است.

قبادی ادامه داد: اگر پایداری نبود، ادبیات فارسی و شاید تمدن ایرانی نیز وجود نمی‌داشت. ایران تنها کشوری است که مسلمان شد، اما زبانش فارسی ماند و تنها کشوری است که توانست تمدن خود را به خوبی حفظ کند.

استاد دانشگاه زبان و ادبیات فارسی با اشاره به تأثیرگذاری و تأثیرپذیری تاریخ معاصر ایران از تحولات جهان اظهار کرد: در عصر معاصر، تاریخ ایران هم از جهان اثر پذیرفت و هم بر جهان تأثیر گذاشت. بسیاری از جنبش‌ها در جهان از ایران تأثیر گرفتند که یکی از بارزترین نمونه‌های آن، ادبیات مقاومت است؛ از جمله ادبیات مقاومت فلسطین. همین ادبیات فلسطین که به ایران آمد، تبدیل به یک ادبیات مقاومتی و تمدنی ضد استکبار شد.

ادبیات پایداری میدان جهاد علمی و فرهنگی است

در ادامه این آیین، محمدحسن شاهنگی نویسنده کتاب «زندگی‌نامه نوشته‌های انقلاب اسلامی و دفاع مقدس» و مدیر گروه مطالعات بنیادی، عنوان کرد: همه ما در این روزها و شب‌ها در میادین حضور داریم و این میدان هم باید جدی گرفته شود؛ چراکه اینجا میدان مبارزه و جهاد علمی، ادبی و آموزشی است.

او افزود: این فعالیت‌ها را شمه‌ای از جهاد تبیین می‌دانم. منابع چندانی در حوزه ادبیات پایداری وجود ندارد و همین مسئله، دشواری کار در این حوزه را بیشتر می‌کند.

شاهنگی درباره زندگی‌نوشت‌های دفاع مقدس گفت: در این زمینه تلاش کردم زندگی شهدا و بزرگانی را که در انقلاب اسلامی زیست کردند و گفته‌ها و ناگفته‌های آنان را به بهانه یک اثر پژوهشی به مخاطبان عرضه کنم.

مدیر گروه مطالعات بنیادی با تأکید بر اینکه ادبیات پایداری فراتر از یک ادبیات است، ادامه داد: ما با یک فرهنگ مواجه هستیم. این موضوع باید فرهنگ‌سازی شود و با ذکر مصادیق بیان شود؛ منتها ما تبیین نمی‌کنیم. تلاش کردم در این اثر، این نکات را عرضه کنم.

شعر آزاد چگونه به ادبیات انقلاب پیوند خورد؟

در ادامه این جلسه، غلامرضا کافی نویسنده کتاب «در باروی باور؛ مقدمه‌ای بر شناخت ادبیات انقلاب اسلامی» و عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز، اظهار کرد: روزی این ادعا را کردم که اگر انقلاب اسلامی رخ نداده بود، شعر سپید موفق‌تر از امروز بود. امروز شاخص‌های شعر آزاد عرب بسیار زبان‌گراتر از شعر فارسی است. چه شد که شعر کلاسیک عرب امروز نماینده‌ای ندارد؟

کافی ادامه داد: یکی از جاهایی که می‌شود این موضوع را بررسی کرد، این است که شعر آزاد ما زمانی که با انقلاب اسلامی مواجه شد، بازماند. این در حالی است که ما در شعر پیش رفتیم و همه مبارزات برای پذیرفته شدن شعر نو انجام شد.

عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز گفت: زمانی که ادبیات انقلاب را از سال ۱۳۴۲ بررسی می‌کنیم، بخش زیادی از ادبیات ما شعر آزاد است. دو نفر از این شاعران، یعنی علی موسوی گرمارودی و طاهره صفارزاده، در قالب شعر آزاد فعالیت می‌کردند و این دو، ادبیات انقلاب و پایداری را نمایندگی می‌کردند.

چالش‌های پژوهش در حوزه ادبیات پایداری

در ادامه این نشست، حامد صافی نویسنده کتاب «روش تحقیق و مرجع شناسی در ادبیات پایداری» و عضو هیئت علمی بخش زبان و ادبیات فارسی، با قدردانی از اندیشکده ادبیات پایداری گفت: اگرچه حوزه هنری در ساختار خود مجموعه‌ای علمی ندارد، اما اندیشکده ادبیات پایداری توانسته است یک مجموعه منسجم علمی ایجاد کند و همکاری با این مجموعه، تجربه شیرینی بود.

صافی با اشاره به دشواری‌های نگارش این کتاب عنوان کرد: برای نوشتن این کتاب با محدودیت‌ها و دشواری‌های زیادی مواجه بودم. نداشتن پیشینه پژوهشی برای این اثر یکی از مشکلات بود. هیچ‌کس به روش تحقیق در ادبیات پایداری نپرداخته بود و هرچقدر جست‌وجو می‌کردم، مقاله یا پژوهشی با این عنوان پیدا نمی‌کردم.

عضو هیئت علمی بخش زبان و ادبیات پایداری، همسانی و هم‌پوشانی این عنوان با برخی موضوعات در ادبیات فارسی را از دیگر دشواری‌های این پژوهش دانست و افزود: این مسئله نیز از چالش‌های دیگری بود که در مسیر نگارش کتاب با آن مواجه شدم.

او ادامه داد: از زمان نگارش این کتاب تاکنون، تحولات و اتفاقات جدیدی رخ داده است که در این اثر به آن‌ها پرداخته نشده؛ یکی از مهم‌ترین این موارد، هوش مصنوعی است که باید در پژوهش‌های جدید مورد توجه قرار گیرد. به همین دلیل، لازم است از زاویه‌ای دیگر به این کتاب نگاه شود و با توجه به تحولات جدید، اثر بازنگری و بازنویسی شود.

ادبیات فارسی؛ تلفیقی از عشق، اخلاق و مقاومت

در ادامه این آیین، مهدی شریفیان، نویسنده کتاب «تحلیل سبک‌شناسیک ادبیات پایداری در متون ادب فارسی؛ از آغاز تا انقلاب اسلامی» و استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، با اشاره به پیشینه و تجربه‌های شخصی خود در مسیر تألیف این اثر گفت: خدا را شاکرم که این علاقه و همیت در من شکوفا شد و در نهایت به تألیف کتاب «تحلیل سبک شناسیک ادبیات پایداری در متون ادب فارسی؛ از آغاز تا انقلاب اسلامی» انجامید.

شریفیان ادامه داد: در دوره‌ای که دانشگاه‌ها تعطیل شده بود، در سپاه پاسداران حضور داشتم و تجربه جنگ ایران و عراق را از نزدیک پشت سر گذاشتم. همچنین چند سال در حوزه علوم حوزوی تحصیل کردم و توفیقاتی در این زمینه به دست آوردم. پس از آن نیز که به عضویت هیئت علمی دانشگاه درآمدم، به‌طور جدی به ادبیات و حوزه‌های مختلف آن پرداختم.

نویسنده کتاب «تحلیل سبک‌شناسیک ادبیات پایداری در متون ادب فارسی؛ از آغاز تا انقلاب اسلامی» افزود: احساس می‌کنم این کتاب تورقی بر زندگی شخصی و خصوصی من است؛ چراکه تجربه‌های مختلف زندگی‌ام در شکل‌گیری آن تأثیر داشته است.

او با اشاره به رویکردهای مختلف این کتاب اظهار کرد: در این اثر، ادبیات پایداری از چهار زاویه بررسی شده است؛ حوزه حماسی، حوزه غنایی، حوزه ادبیات تعلیمی و حوزه ادبیات نمایشی.

شریفیان با اشاره به تفاوت رویکرد ادبیات فارسی با برخی ادبیات دیگر کشورها گفت: بسیاری از نوشته‌های ادبی در کشورهای دیگر، ادبیاتی برای مقاومت در برابر مقاومت هستند؛ اما در ادبیات فارسی، شاعرانی همچون سعدی، فردوسی و مولوی، سرتاسر از عشق، محبت، اخلاق و رویکردهای انسانی سخن گفته‌اند و در عین حال، میل به مقاومت و ایستادگی نیز در آثار آنان دیده می‌شود.

در پایان این مراسم، محمدرضا ترکی شاعر، نویسنده، مترجم، محقق ادبی با اشاره به اهمیت تدوین و سامان‌دهی دانش در حوزه ادبیات پایداری گفت: علم مانند یک آهوی رمنده است و باید آن را به قید کشید. زحمت بزرگ محمدرضا سنگری و همکاران او این بوده که این علم رمنده را که در حوزه ادبیات پایداری به‌صورت بالقوه وجود دارد و بسیار گسترده است، به‌صورت بالفعل به قید کشیده‌اند.

ترکی ادامه داد: این مجموعه، تمام راه و تمام کار نیست؛ آنچه نوشته شده باید به‌روزرسانی و تکمیل شود. اگر قرار باشد این آثار را دوباره بنویسیم، باید در نگارش آن‌ها بازنگری کنیم و با توجه به تحولات جدید، مطالب را اصلاح و تکمیل کنیم.

در پایان این مراسم، از مجموعه کتب گرایش ادبیات پایداری با حضور جمعی از استادان و مؤلفان این مجموعه رونمایی شد.